Στην απαγορευμένη ζώνη της πίστης

Ο Άρης Μπαλής μιλά για τις νέες του παραστάσεις και για τον ρόλο του θεάτρου σήμερα




Αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου το 2012. Μέσα σε μόλις τρία χρόνια ο Άρης Μπαλής έχει κάνει όσα άλλοι συνάδελφοί του μπορεί να μην κάνουν ποτέ. Επίδαυρος, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, Θέατρο Πόρτα… Όλα με πρωταγωνιστικές παρουσίες και σε συνεργασία με σημαντικούς σκηνοθέτες, όπως ο Δημήτρης Καραντζάς και ο Έκτορας Λυγίζος.

«Γιατί έγινες ηθοποιός; Ανάγκη, φιλοδοξία, περιέργεια;» τον ρωτάω. «Παρόρμηση», μου απαντά. Το θέατρο τον ενδιέφερε πάντα, αλλά δεν είχε φανταστεί ότι θα γινόταν το επάγγελμά του. Μία παρόρμηση τον σπρώχνει στις εξετάσεις της Δραματικής του Εθνικού. Αν γράφαμε μυθιστόρημα θα λέγαμε ότι το θέατρο τον διάλεξε. Όπως και να έχει, η παρόρμηση αυτή του βγήκε σε καλό. Μετά το “Room Service” και τον «Κυκλισμό του Τετραγώνου», ο Άρης επιστρέφει φέτος τον χειμώνα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών συμμετέχοντας σε δύο θεατρικές της παραγωγές. Εν αρχή η νέα παράσταση των Blitz “6 a.m. How to disappear completely” που θα παρουσιαστεί στην Κεντρική Σκηνή από τις 9 έως τις 18 Οκτωβρίου.

«Έχω δει αρκετές παραστάσεις τους. Θεωρώ φοβερά ενδιαφέρον αυτό που προτείνουν θεατρικά», μου λέει για τους Blitz. «Νομίζω ότι αυτό που τους ξεχωρίζει είναι ο τρόπος που δημιουργούν τη δραματουργία της παράστασης. Είτε βασίζονται σε κάποιο υπάρχον κείμενο, όπως ο “Θείος Βάνιας” και ο “Δον Κιχώτης”, είτε είναι όλο από το μηδέν, όπως το “Guns! Guns! Guns!”, προκύπτει μία δραματουργία η οποία είναι εκ του μηδενός κατά μία έννοια», μου επισημαίνει, χαρακτηρίζοντας τις παραστάσεις της ομάδας ως ένα μοντάζ εικόνων σε ένα ποιητικό σύμπαν.

blitz6a

Στη νέα τους δουλειά οι Blitz εμπνέονται από το ποίημα του Χαίλντερλιν «Θρήνοι του Μένωνος για τη Διοτίμα» για να μας ταξιδέψουν στην απαγορευμένη ζώνη μίας μελλοντικής ευτυχίας. «Ένα στοιχείο δομικό της παράστασης βασίζεται στις ταινίες του Ταρκόφσκι “Σολάρις” και “Στάλκερ”, καθώς και στο μυθιστόρημα “Πικ νικ δίπλα στον δρόμο” των Στρουγκάτσκι. Ουσιαστικά πρόκειται για την έννοια της ζώνης, μίας περιοχής που βρίσκεται στις παρυφές του πολιτισμού. Σε αυτήν ο άνθρωπος δεν είναι ο κυρίαρχος του περιβάλλοντος. Οφείλει να την προσεγγίσει με άλλους κώδικες, όχι αυτούς που γνωρίζει από την κοινωνική του ζωή στην πόλη. Στη ζώνη αυτή δεν υπάρχει αυτός ο ωφελιμισμός. Τα πράγματα γίνονται χωρίς κάποια συγκεκριμένη χρησιμότητα», μου εξηγεί ο Άρης.

«Όχι άλλη πραγματικότητα!», φωνάζουν οι Blitz, οπότε είναι λάθος να αναζητήσουμε την αφηγηματική δομή της παράστασης. «Το νόημα είναι να έρθει ο θεατής να παρακολουθήσει την παράσταση χωρίς να ξέρει τίποτα. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι η παράσταση διαπραγματεύεται το σκηνικό γεγονός με ποιητικούς όρους και με ονειρικούς κώδικες. Από εκεί και πέρα εξαρτάται το πώς θα το προσλάβει ο καθένας», σχολιάζει ο Άρης.

«Πώς ζούμε σε έναν κόσμο που έχει απολεσθεί η πνευματικότητα;». Την ερώτηση τη διαβάζω στο δελτίο τύπου της παράστασης και μου γεννάει μία νέα ερώτηση, που απευθύνω στον Άρη. «Πιστεύεις ότι ζούμε σε έναν τέτοιο κόσμο;». Μένει για λίγο σκεπτικός. «Νιώθω ότι τα τελευταία χρόνια κυριαρχεί η βαρβαρότητα. Όπου η βαρβαρότητα βρίσκεται στον αντίποδα της πνευματικότητας. Η πνευματικότητα είναι μία αυταξία για την κοινωνία. Αυτό εξερευνεί και η παράσταση. Το ποίημα του Χαίλντερλιν ανήκει στην περίοδο του ρομαντισμού, κατά την οποία το λογοτεχνικό κίνημα επιχειρεί μία ρωγμή με την πραγματικότητα. Εκεί που κυριαρχούσε ο ορθολογισμός υπήρξαν κάποιοι άνθρωποι που στρέψανε το βλέμμα τους προς τον ουρανό για να αναμετρηθούν με τον Θεό. Και δεν αναφέρομαι στον Θεό με τη θεολογική έννοια. Μιλάω περισσότερο για μία διαδικασία πίστης σε κάτι άλλο. Η πνευματικότητα σου χαρίζει τη δυνατότητα να αναρωτιέσαι συνεχώς για το άλλο. Και θέλει μεγάλη αντίσταση από την κοινωνία για να μην απολέσει εντελώς την πνευματικότητά της, διότι και ιστορικά αν το δεις σε περιόδους που η πνευματικότητα χάθηκε μόνο φρικτά πράγματα έγιναν», μου απαντά.

balis2

«Πώς εννοείς τον όρο αντίσταση;» τον ρωτάω. «Με την έννοια της αναρώτησης», μου λέει. «Σαν κοινωνικά υποκείμενα, μου φαίνεται αναγκαίο το να αναρωτιέσαι συνεχώς ποιος είσαι εσύ ως υποκείμενο σε μια κοινωνία, τι κοινωνία είναι αυτή, τι είναι αυτό που θες… Πρέπει να διατηρείται αυτή η διαδικασία αναρώτησης. Ποτέ δεν συμφώνησα με τις βεβαιότητες, όπως “Αυτός είναι ο κόσμος, δεν αλλάζει!” ή “Αυτός είμαι εγώ, δεν αλλάζω!”. Πιστεύω σε πολύ πιο ισχυρές μεταβλητές διαδικασίες».

«Τι σημαίνει για σένα “ζω”; Φαντάζομαι κάτι παραπάνω από το επιβιώνω», του λέω. Χαμογελά. «Θα το ήθελα. Νομίζω όμως ότι ειδικά το τελευταίο διάστημα δεν μπορώ να απαντήσω με απόλυτη σιγουριά. Υπερισχύει στη δική μου γενιά μία ματαιότητα για πολλά πράγματα όσον αφορά το μέλλον. Επαγγελματικά αλλιώς φανταζόμουν τα 30 μου και αλλιώς είναι. Όλο αυτό μου προκαλεί μία αμηχανία στο να κυνηγήσω μία σχέση με το ιδεατό “ζω”», μου εξομολογείται και ομολογώ ότι με αιφνιδιάζει με την ειλικρίνειά του.

Η συζήτησή μας περιστρέφεται γύρω από τις έννοιες της πίστης, της αγάπης και της ελπίδας με αφορμή και το δεύτερο έργο, στο οποίο θα παίζει στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών τον Δεκέμβριο. «Πίστη, αγάπη, ελπίδα» του Έντεν Φον Χόρβατ, σε σκηνοθεσία του Ακύλλα Καραζήση. Είναι η δεύτερη φορά που ο Άρης παίζει σε ένα έργο του Χόρβατ. Η πρώτη ήταν το «Σλάντεκ» πριν από έναν χρόνο στο θέατρο Πόρτα. Ένα έργο, που μιλάει για τη βαρβαρότητα της εποχής, θέτοντας το ερώτημα αν υπάρχει ανθρωπιά στα χρόνια της κρίσης…

«Πίστη, αγάπη, ελπίδα. Τις αισθάνεσαι μέσα σου δυνατές ή έχουν κλονιστεί;», τον ρωτάω. «Νομίζω ότι το τελευταίο διάστημα παίρνουν ακραίες τιμές. Τη μία στιγμή νιώθω ότι δεν υπάρχει τίποτα, δεν ελπίζω και δεν πιστεύω πουθενά, δεν ξέρω να αγαπάω -αν και η αγάπη είναι πιο δυνατή, το νιώθω- και την επόμενη στιγμή κάτι μπορεί να συμβεί και αυτές οι έννοιες να λάμψουν ξανά μέσα μου. Γιατί, όπως λέει και ο Αλφόνσο στο έργο του Χόρβατ, χωρίς πίστη, αγάπη και ελπίδα δεν υπάρχει ζωή. Έστω και σαν μεταφορά έχει πολύ ενδιαφέρον αυτό», παρατηρεί.

balis3

Το έργο είναι γραμμένο το 1932, έναν χρόνο πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Φυσικά απαγορεύτηκε με την επικράτηση του ναζισμού. Αναρωτιέμαι αν εκείνη η εποχή έχει αντιστοιχίες με το σήμερα της Ευρώπης. «Φοβάμαι ότι αν πεις ναι είναι μία εύκολη απάντηση, γιατί σε απαλλάσσει από τον ρόλο που παίζεις εσύ ως υποκείμενο στην ιστορική διαδικασία. Υπάρχουν ομοιότητες, αλλά ανάμεσα στον Χόρβατ κι εμάς έχει μεσολαβήσει το Ολοκαύτωμα. Αυτό δεν είναι αμελητέο, αφού έχει αναδιαμορφώσει ριζικά τον δυτικό τρόπο σκέψης. Παρατηρούμε μία παρόμοια οικονομική συνθήκη αλλά δεν νομίζω ότι η ιστορία κάνει κύκλους. Νομίζω κάνει σπείρες και εμφανίζεται με πολύ διαφορετικό τρόπο. Γι’ αυτό και απαιτείται μία συνεχής ενεργοποίηση», μου τονίζει.

Του προκαλεί αισθήματα μίσους αυτό το 7%, που ψήφισε Χρυσή Αυγή στις πρόσφατες εκλογές. «Όταν ξέρω ότι ένα 7% δίπλα μου στηρίζει τη Χρυσή Αυγή έχω πρόβλημα. Νομίζω ότι τα πράγματα είναι αρκετά καθαρά για να μην ενέχει η ψήφος προς τη Χρυσή Αυγή συγκεκριμένη ιδεολογία. Το αντίθετο μου φαίνεται ακόμα πιο ανεγκέφαλο», μου λέει.

«Η τέχνη μπορεί να το αλλάξει αυτό;», τον ρωτάω. «Ο ρόλος της τέχνης πάντα είναι να δημιουργεί ερωτήματα. Να μπορέσει να κάνει τον αναγνώστη, τον θεατή, τον ακροατή να αναρωτηθεί για την ύπαρξή του και για την κοινωνία στην οποία ζει. Αυτό το θεωρώ σπουδαία λειτουργία. Δεν πιστεύω σε μία τέχνη που δίνει απαντήσεις, αλλά σε μία τέχνη που προκαλεί καίρια ερωτήματα και δημιουργεί ρωγμές», μου απαντά και θέτει επιτακτικά το ζήτημα της παιδείας. «Τον Δεκέμβρη του 2008, με τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου, είχα γνωρίσει έναν Αλβανό μετανάστη που σπούδαζε κτηνίατρος στην Αλβανία και δούλευε εδώ ως οικοδόμος. Μιλήσαμε κάνα μισάωρο και ό,τι μου έλεγε συνοδευόταν από βιβλιογραφικές αναφορές. Ήξερε όλη την κλασική λογοτεχνία απέξω, γιατί τη διδασκόταν στο σχολείο. Ήταν ασύλληπτο. Εδώ βρίσκεσαι σε μία κοινωνία, που αναφέρεις τον Ευριπίδη και τον ξέρει το 10%!».

Λίγο πριν το τέλος η συζήτηση επιστρέφει στον ίδιο. «Νομίζω ότι ανήκεις στους τυχερούς. Κάνεις μία δουλειά που αγαπάς και έχεις επιτυχία σε αυτή», του λέω. «Νιώθω τυχερός. Από την άλλη νιώθω ότι ανά πάσα στιγμή όλο αυτό μπορεί να καταρρεύσει με μεγάλη ευκολία. Με τις συνθήκες που επικρατούν νομίζω ότι από τη μία μέρα στην άλλη μπορεί να σταματήσει να υπάρχει το θέατρο. Ήδη το θέατρο με επαγγελματικούς όρους είναι είδος προς εξαφάνιση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δεν μπορώ να αισθανθώ τη δουλειά μου ως σταθερά μου», ομολογεί και καταλήγει: «Πρέπει να καταλάβουμε ό,τι αυτό που διακυβεύεται είναι κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό μας, αφορά το σύνολο. Αν γίνει αυτό το πρώτο βήμα νομίζω ότι μπορεί να γίνει μία συλλογική διεκδίκηση κάποιων στοιχειωδών δικαιωμάτων».



Διαβάστε το τελευταίο τεύχος

Metropolis Ιούλιος 2016

M appΣελίδα του app →

m.app
  • Κατεβάστε το app
  • App Store
  • Google Play
  • Windows Phone Store

Newsletter

Εγγραφείτε στο Newsletter για να λαμβάνετε όλα τα τελευταία άρθρα