Κάποτε υπήρχε ένας ηγέτης που τον έλεγαν Μπερλινγκουέρ

Το βιβλίο Ευρωκομμουνισμός: Από την κομμουνιστική στη ριζοσπαστική ευρωπαϊκή Αριστερά του 36χρονου Γιάννη Μπαλαμπανίδη συνάντησε ένα ανεπάντεχο ενδιαφέρον




Ένα βιβλίο για ένα ιστορικό ρεύμα στον χώρο της Αριστεράς που οι φορείς του – τα κόμματα που το διαμόρφωσαν και το στήριξαν στη σύντομη διαδρομή του- είτε φυτοζωούν στο περιθώριο της πολιτικής ζωής των χωρών τους είτε έχουν περάσει για τα καλά στην επικράτεια της αποκλειστικής ενασχόλησης των ιστορικών και των πολιτικών επιστημόνων.

Ένα βιβλίο για ένα ιστορικό ρεύμα της Αριστεράς που παρότι ηττήθηκε στο πεδίο της πραγματικής πολιτικής αντιπαράθεσης κατάφερε όμως να διατηρήσει αλώβητο το ηθικό πλεονέκτημα των ιδεών του (ακόμη και δια μέσω των πολλαπλών αντιφάσεων) και να λειτουργήσει ως καταλυτικός προπομπός της κατάρρευσης του σοβιετικού στρατοπέδου. Παράλληλα, ζώντας και ενεργώντας σε ένα διπολικό κόσμο κατάφερε να προσδιορίσει (έστω και αχνά) μια τρίτη κατάσταση που έφερνε μπροστά την υπόθεση της ευρωπαϊκής ενοποίησης με πολιτικούς και όχι μόνο με οικονομικούς όρους. Μια ενωμένη Ευρώπη, κοσμική και λαϊκή, δημοκρατική, μια ανοιχτή Ευρώπη της ελευθερίας και των δικαιωμάτων, της ανοχής και της αλληλεγγύης.

Το βιβλίο με τον τίτλο Ευρωκομμουνισμός (και με υπότιτλο, Από την κομμουνιστική στη ριζοσπαστική ευρωπαϊκή Αριστερά) φέρει την υπογραφή του 36χρονου Γιάννη Μπαλαμπανίδη από την Θεσσαλονίκη και έχει στο εξώφυλλο του την φωτογραφία του Ιταλού κομμουνιστή ηγέτη Ενρίκο Μπερλινγκουέρ σε βαθύ κόκκινο φόντο. Το βιβλίο με πάνω από 600 σελίδες (μαζί με την αναφορά τω πηγών και την βιβλιογραφία) κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις τον Οκτώβριο του 2015 και συνάντησε ένα ανεπάντεχο ενδιαφέρον.

Το γιατί μένει να το διερευνήσουμε… Ας αρχίσουμε όμως από το εξώφυλλο. Ακόμη και στην Ιταλία τα σημάδια της μνημονικής παρουσίας του ηγέτη που κατάφερε στην δεκαετία του ΄70 να καταστήσει το Ιταλικό ΚΚ – το PCI- το δεύτερο ισχυρό παίκτη ( σε απόσταση αναπνοής από την κυβερνώσα Χριστονοδημοκρατία) σε εθνικό επίπεδο δεν είναι και τόσο εμφανή. Το κόμμα του δεν υπάρχει πια και τα διάδοχα σχήματα δεν ακουμπούν καν στη παράδοση που εκείνο δημιούργησε. Το Δημοκρατικό Κόμμα – το ισχυρότερο από τα διάδοχα σχήματα- είναι πλέον ένα κόμμα της Κεντροαριστεράς, ενταγμένο στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα, ενώ το Κόμμα της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης που αντιτάχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 στην αποκομμουνιστικοποίηση βρίσκεται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας ( Στις ευρωεκλογές του 2014 συμμετείχε ως μέρος του ψηφοδελτίου L’Altra Europa con Tsipras που η επίδοση του ήταν σχεδόν μηδαμινή / 3 στους 73 ευρωβουλευτές της Ιταλίας).

Τα πράγματα δεν είναι καλύτερα ούτε στην Γαλλία, ούτε στην Ισπανία. Το Γαλλικό ΚΚ ( PCF) συμμετέχει τα τελευταία χρόνια στο Μέτωπο της Αριστεράς ( FG) με κόμματα, οργανώσεις και συλλογικότητες που έρχονται από άλλες παραδόσεις της Αριστεράς. Το ίδιο και στην Ισπανία όπου το ΚΚ Ισπανίας ( PCE) αποτελεί τον βασικό πυρήνα του μετωπικού σχήματος της Ενωμένης Αριστεράς που ολοένα και περισσότερο ξεμένει και από συμμάχους και από ψηφοφόρους. Οι περισσότεροι προτίμησαν τους Podemos και τα περιφερειακά σχήματα συνεργασίας με αποτέλεσμα η εκλογική λίστα της Ενωμένης Αριστεράς να εκλέξει μόλις και μετά βίας 2 όλους και όλους βουλευτές και αυτούς από την περιοχή της Μαδρίτης.

Στην Ελλάδα το ΚΚΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ – προϊόν της ρήξης του ΄68 – ολοκληρώνει τον κύκλο του στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 και τα διάδοχα σχήματα του ολοένα και περισσότερο παύουν να διεκδικούν την παράδοση του – μια χρήσιμη παράδοση για την Δημοκρατία, την Ευρωπαϊκή Υπόθεση και την Αριστερά.
O συγγραφέας του βιβλίου «Ευρωκομμουνισμός» ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1980 και ήταν μόλις 6 ετών όταν στο 4ο Συνέδριό του ΚΚΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ, το Μάιο του 1986, αποφασίστηκε η ίδρυση ενός νέου φορέα της Αριστεράς. Από αυτή τη διαδικασία το 1987 σχηματίσθηκε η Ελληνική Αριστερά (Ε.ΑΡ.), που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των οργανωμένων δυνάμεων, ενώ οι διαφωνούντες με το εγχείρημα του νέου φορέα και της αποκομμουνιστικοποίησης συγκρότησαν το σχήμα του ΚΚΕ Εσωτερικού – Ανανεωτική Αριστερά (την μετέπειτα ΑΚΟΑ). Στις βουλευτικές εκλογές του 1989 η Ε.ΑΡ. συμμετείχε στον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου μαζί με το ΚΚΕ και η συνέχεια γνωστή.

Ο Μπαλαμπανίδης σπούδασε νομικά και πολιτική επιστήμη στην Ελλάδα και τη Γαλλία. Είναι διδάκτωρ Συγκριτικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου και απόφοιτος της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης. Συμμετέχει στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού «Σύγχρονα Θέματα» και είναι επιστημονικός συνεργάτης του Κέντρου Πολιτικών Ερευνών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Η έκδοση «Ευρωκομμουνισμός: Από την κομμουνιστική στη ριζοσπαστική ευρωπαϊκή Αριστερά» αποτελεί επεξεργασμένη εκδοχή της διδακτορικής του διατριβής, ενώ μαζί με την Κατερίνα Λαμπρινού έχουν την επιμέλεια του τόμου για τον Κώστα Φιλίνη που κυκλοφορεί μέσα στο 2015 από τις εκδόσεις Θεμέλιο σε συνεργασία με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς.

Διαβάζοντας το βιβλίο αλλά και γράφοντας τον πρόλογο αυτού εδώ του κειμένου αναρωτήθηκα πόσοι συνομήλικοι ή και νεώτεροι του συγγραφέα μπορούν να απαντήσουν καταφατικά στο ερώτημα το τι ήταν οι συμφωνίες του Μονκλόα του 1977. Από μια μικρή έρευνα κατέληξα στο συμπέρασμα ότι οι περισσότεροι από όλους όσοι ξανακοιτούν κριτικά το ρεύμα του Ευρωκομμουνισμού και αναζητούν σε αυτό το νήμα της παράδοσης αλλά και της κληρονομιάς ή και της διαδοχής του στην σημερινή ευρωπαϊκή και ελληνική πολιτική πραγματικότητα αγνοούν αυτή την κορυφαία στιγμή της μεταφρανκικής Ισπανίας που εγκαθίδρυσε με την σύμφωνη γνώμη και της κομμουνιστικής Αριστεράς ( οι ηττημένοι του Εμφυλίου) ένα στάτους κοινωνικής συναίνεσης και ειρήνης σε σχέση με τις οικονομικές διεκδικήσεις και τις συνδικαλιστικές επιδιώξεις.

Ο Μπαλαμπανίδης προνοεί και διαθέτει αρκετές σελίδες για να καταγράψει τα δεδομένα της μετάβασης . Το κεφάλαιο που επιγράφεται «Ο ισπανικός συμβιβασμός στη συναινετική μετάβαση» ( σελ. 177 – 184) είναι γραμμένο άψογα και καταφέρνει να αποδώσει και το κλίμα – ατμόσφαιρα της εποχής αλλά και τα ζητούμενα της. Με τον ίδιο τρόπο που ο συγγραφέας αφιερώνει αρκετές σελίδες για να μας βάλει στο νόημα για την απαρχή του φαινομένου. Το κεφάλαιο με τον ευρηματικό αλλά και ευφάνταστο τίτλο «Δύο θάνατοι, τρία κείμενα και μια διαγραφή» αποτελεί εν πολλοίς το κλειδί για την είσοδο στα ενδότερα της μύησης… Τίποτα δεν ήρθε από τον ουρανό, τίποτα δεν έγινε τυχαία! Ο Μπαλαμπανίδης στέκεται στο καλοκαίρι του 1964 και αφήνει το νήμα να κυλίσει στο δάπεδο. Ο θάνατος του Γάλλου ηγέτη Μορίς Τορέζ αλλά και ο θάνατος του Ιταλού ηγέτη Παλμίρο Τολιάτι, οι εκθέσεις του Ηλία Ηλιού προς την Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΔΑ που θίγουν για μια ακόμη φορά την σχέση του κόμματος της Αριστεράς με την Ενωση Κέντρου και μέσα από αυτήν την πορεία πολιτικής νομιμοποίησης της ίδιας της ΕΔΑ κόντρα στις εξαρτήσεις της εξόριστης ηγεσίας του ΚΚΕ αλλά και η διαγραφή του Φερνάντο Κλαουδίν και του Χόρχε Σεμπρούν από την Εκτελεστική Επιτροπή του ΚΚ Ισπανίας με πρωτοβουλία του Σαντιάγο Καρίγιο είναι γεγονότα που με τον ένα ή άλλο τρόπο εγγράφονται στην ιστορική κίνηση του κομμουνιστικού κινήματος στην Δυτική Ευρώπη αλλά και στη προϊστορία του ευρωκομμουνιστικού ρεύματος.

Ο Μπαλαμπανίδης παρακολουθεί βήμα προς βήμα την ιστορική διαδρομή του ρεύματος. Μάλιστα, στο τέταρτο μέρος του βιβλίου – Τα συμπεράσματα- ο συγγραφέας επιλέγει τον γενικό τίτλο «Το ίχνος της ευρωκομμουνιστικής κληρονομιάς» για να στεγάσει μια σειρά ερωτήματα που αφορούν την ίδια την έκταση του εγχειρήματος, τους κληρονόμους, τους συνεχιστές, τους αρνητές, τους διαδόχους – αυτές τις παράλληλες και εν πολλοίς αλληλοσυγκρουόμενες ως προς το περιεχόμενο και τις κατευθύνσεις ταυτότητες και ρόλους.

Ο Μπαλαμπανίδης πιστεύω πως είναι εξαιρετικά ψύχραιμος στις τοποθετήσεις του, επιλέγοντας να καταγράψει τα δεδομένα και να ορίσει με περισσή μαεστρία το πλαίσιο της διαβούλευσης όπου οι παραδόσεις και οι κληρονομιές του ιστορικού εγχειρήματος να βρουν διέξοδο και να αναμετρηθούν με τις σημερινές πραγματικότητες όπου το κυρίαρχο στοιχείο της πολιτικής και εκλογικής ρευστότητας αλλά και οι συνέπειες της γενικευμένης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης απαγορεύει τον σχηματισμό «καθαρών» ταυτοτήτων για το μετά- κομμουνιστικό μέλλον της λεγόμενης ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ευρώπη και την Ελλάδα.

[Ευρωκομμουνισμός. Από την κομμουνιστική στη ριζοσπαστική ευρωπαϊκή Αριστερά. Γιάννης Μπαλαμπανίδης. Πόλις, 2015. 618 σελ.]



Διαβάστε το τελευταίο τεύχος

Metropolis Ιούλιος 2016

M appΣελίδα του app →

m.app
  • Κατεβάστε το app
  • App Store
  • Google Play
  • Windows Phone Store

Newsletter

Εγγραφείτε στο Newsletter για να λαμβάνετε όλα τα τελευταία άρθρα