Βελονιές χωρίς κατινιές

Ο Κώστας Τσαούσης παρακολουθεί την Κατερίνα Σχινά να «πλέκει» ιστορίες




Οι εποχές έχουν τους δικούς τους κανόνες, τα δικά τους μέτρα και σταθμά. Από όλα αυτά δεν θα μπορούσε να ξεφύγει και ένα κορίτσι της μεταπολίτευσης που θέλησε να κάνει τη δική της -ιδιαίτερα προσωπική- επανάσταση μέσα στην… επανάσταση (με ή χωρίς εισαγωγικά). Το κορίτσι μας -μια 20χρονη «Κινέζα»- τόλμησε να πάρει το μαλλί και τις βελόνες της και να αρχίσει να πλέκει κάτω από το πορτρέτο του μεγάλου τιμονιέρη, του προέδρου Μάο. Με απλά λόγια, έγκλημα καθοσιώσεως…

Η Κατερίνα Σχινά, στο χορταστικό της βιβλίο για τον πολιτισμό του πλεκτού («Καλή και ανάποδη – Ο πολιτισμός του πλεκτού» ο τίτλος του) ανασυνθέτει με έναν ξεχωριστά οικείο τρόπο τις εικόνες των ημερών της μεταπολίτευσης: «Μισοντροπαλά, λοιπόν, μισοπροκλητικά, ξεπρόβαλλαν οι βελόνες από την τσάντα, κυλούσε το κουβάρι στο πάτωμα. ‘Πλέκεις;’ αναρωτιόντουσαν εμβρόντητες οι ‘συντρόφισσες’. Η ανάστατη μεταπολίτευση είχε τα ‘πρέπει’ της: τις ταβέρνες και τα αντάρτικα, τον Αντι-Ντύρινγκ και το Ενα βήμα μπρός, δυο βήματα πίσω, την Κόκκινη Σημαία (που την αντέγραφε η δική μας, η Προλεταριακή), τον Λαϊκό Δρόμο που ήμουν υποχρεωμένη να πουλάω στα μηχανουργεία του Πειραιά, πίσω από τον Παπαστράτο, το αφόρητο Κορίτσι με τα άσπρα μαλλιά που παρακολουθήσαμε ομαδικά στον κινηματογράφο Ιλιον, τα πορτρέτα των πέντε -Μαρξ, Ενγκελς, Λένιν, Στάλιν, Μάο Τσε Τουνγκ- που αναρτιόνταν σε κάθε συγκέντρωση στα θέατρα της οδού Ιπποκράτους, κραυγές, κοσμοπλημμύρα, καπνούς στις συνελεύσεις, ιδεολογική θολούρα και αισθητική παραζάλη. [Δεν διήρκεσε πολύ η ερωτοτροπία με την ‘επανάσταση’: στον χρόνο πάνω συγκλήθηκε ο πυρήνας της σχολής μου, για να με ψέξει για τα σγουρά μου μαλλιά και τα εξωφρενικά μου ρούχα, για τα μαθήματα πιάνου, που συνέχιζα, αν και με αυξανόμενη βαριεστημάρα, να παρακολουθώ -πού να ‘ξεραν πόσο πειθαναγκαστικά σερνόμουν στα ωδεία όταν με πληροφορούσαν: ‘ο πρόεδρος Μάο έχει κριτικάρει τον Μπετόβεν• είναι αντιδραστικός’- για τις παρέες με ‘ρηγάδες’, για κινηματογραφικές αγάπες και ‘ξενόφερτες’ μουσικές προτιμήσεις, για την άρνησή μου να κατεβαίνω στον Πειραιά και να πουλάω στους καταμουτζουρεμένους εργάτες ιδέες για τις οποίες αμφέβαλλα η ίδια (τι ντροπή!), για τον ανεπίτρεπτο ‘φιλελευθερισμό’ μου. Μετά απ’ αυτό, δεν ξαναπάτησα στο ζοφερό νεοκλασικό της Θεμιστοκλέους, με τους κιτρινωπούς γλόμπους των ελάχιστων κηρίων και τα στοιβαγμένα στην είσοδο πανό που ευπειθέστατα φιλοτεχνούσαν οι ελάχιστοι της Καλών Τεχνών, για τους οποίους επαιρόταν η παράταξη.]»

Οταν διάβασα τα σχετικά με τις συμπεριφορές των συντρόφων της Σχινά -σελίδα 17, κεφάλαιο 1, Γενεαλογία-, μου ήρθε στο μυαλό η αντίδραση των συντρόφων της Ελλης Αλεξίου όταν μαθεύτηκε στους κύκλους των πολιτικών προσφύγων στο Βουκουρέστι ότι η συγγραφέας διέθετε και …γάτα. Η Αλεξίου κατηγορήθηκε ως μικροαστή και εκείνη για να διασκεδάσει τα πράγματα ανήρτησε στο φτωχικό της δωμάτιο μια αφίσα με τον Λένιν να χαϊδεύει μια γάτα στα πόδια του. Τα σχόλια κόπηκαν με το μαχαίρι…

Ευτυχώς η Σχινά ζούσε στην Αθήνα και δεν ήταν καν μέλος της φοιτητικής παράταξης των «Κινέζων» (της ΠΠΣΠ αν δεν με απατά η μνήμη μου) – λογιζόταν ως οργανωμένη επιρροή σύμφωνα με την αργκό της αριστεράς της εποχής. Ετσι, με συνοπτικές διαδικασίες η συγγραφέας την έκανε με ελαφρά πηδηματάκια για την επικράτεια της πλεκτικής ελευθερίας έχοντας δώσει εκ των προτέρων ραντεβού με τις «βελόνες της εξέγερσης».

Το βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη γράφτηκε όπως μας πληροφορεί η συγγραφέας μέσα σε δύο χρόνια: από τον Οκτώβριο του 2010 έως τον Οκτώβριο του 2012. Τα κείμενά του δημοσιεύτηκαν σε συνέχειες στο περιοδικό “The Book’s Journal” υπό το ψευδώνυμο Ειρήνη Φωκιανού. Περιλαμβάνει οκτώ κεφάλαια, με έξι προσωπικές ιστορίες με πρωταγωνιστές την ίδια, την οικογένεια της -η κόρη Ειρήνη, ο αδελφός της- τους κοντινούς συγγενείς και φίλους, αλλά και ένα παράρτημα με ποιήματα σχετικά με την τέχνη της πλεκτικής και μία αναλυτική βιβλιογραφία.

Η Σχινά δεν ξεχνάει τίποτα. Ούτε καν την Ιταλίδα, την Πατρίσια, που την μύησε στον κόσμο με τις βελόνες και το πλέξιμο ένα καλοκαίρι στη Σκιάθο. Πολύ περισσότερο τις φεμινίστριες φίλες της, που την κοιτούσαν με ένα μάτι και έσκυβαν στο πλάι για να ψιθυρίσουν για τις «βλαβερές συνέπειες» του εργόχειρου, μια ευγενική συνήθεια της παράδοσης που είχε ταυτιστεί με τον κόσμο και την ιδεολογία που πήρε μαζί της η χούντα στην πτώση της. Σήμερα, διαβάζοντας ξανά και ξανά το βιβλίο (ειδικά το κεφάλαιο που επιγράφεται «Οι βελόνες της εξέγερσης») μαθαίνω πως το πλέξιμο πέραν όλων των άλλων συγκροτεί «μια εναλλακτική δυνατότητα απέναντι στη μαζική κουλτούρα, τη βιομηχανοποιημένη παραγωγή, το παγκόσμιο καπιταλισμό».

Δεν ξέρω πώς ακούγονται όλα αυτά από τους συνομήλικους της Ειρήνης, της κόρης της Σχινά (δηλαδή τις ηλικίες που ψωνίζουν από τα ράφια του Zara και του H&M), αλλά εμένα μου αποκαλύπτουν μικρές κρυφές όψεις και εκδοχές ενός πολιτισμού της καθημερινής ζωής που ξεφεύγει από τα παραδεδεγμένα και τις κατά καιρούς κοσμιότητες διεκδικώντας το δικαίωμα να είναι διαφορετικός.

Τα χρόνια που η Σχινά δραπέτευε από τις κάθε λογής συμβατικότητες, οι περισσότεροι φίλοι της και φίλοι μας διάβαζαν ένα μικρό βιβλιαράκι στη σειρά των εκδόσεων Αγώνας. Ο συγγραφέας, Γάλλος -ο Ντομινίκ Λεκούρ-, και ο τίτλος του, «Ετεροδοξία και επανάσταση». Τι σχέση έχει, θα μου πείτε, το εγκώμιο του πλεξίματος της Σχινά με τα σχίσματα των επιγόνων της Οκτωβριανής Επανάστασης; Προφανώς καμία. Απλώς μου έμεινε στη μνήμη ο τίτλος του μικρού βιβλίου και κυρίως το πρώτο συνθετικό του: Η ετεροδοξία. Σε αυτή, κατά την ταπεινή μου γνώμη, ανήκει και η ενασχόληση με το πλέξιμο, αλλά και το βιβλίο της Σχινά. Ακόμη περισσότερο, προτιμώ τη (διαρκή) ετεροδοξία από την επανάσταση!

ΥΓ: Ο τίτλος έχει να κάνει με το όνομα ενός καταστήματος ειδών πλεκτικής στη Καλλιθέα. Το κατάστημα επί της Λεωφόρου Θησέως ονομάζεται Velonies & Katinies. Οταν το είπα στην Κατερίνα γέλασε…



Διαβάστε το τελευταίο τεύχος

Metropolis Ιούλιος 2016

M appΣελίδα του app →

m.app
  • Κατεβάστε το app
  • App Store
  • Google Play
  • Windows Phone Store

Newsletter

Εγγραφείτε στο Newsletter για να λαμβάνετε όλα τα τελευταία άρθρα